76 lat temu rozbito więzienie kieleckie

Data publikacji: 04.08.2021 07:21
Kategoria: Wiadomości z regionu /Źródło: IAR
30.07.2021. Kielce. 76. rocznica rozbicia więzienia przez oddział

30.07.2021. Kielce. 76. rocznica rozbicia więzienia przez oddział "Szarego"
Fot. Wiktor Taszłow / Radio kielce

76 lat temu, w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 roku, około dwustuosobowy oddział pod dowództwem Antoniego Hedy, pseudonim „Szary”, dokonał rozbicia kieleckiego więzienia UB. Żołnierze niepodległościowego podziemia uwolnili 354 więźniów aresztowanych przez komunistyczne władze. W operacji uczestniczył także oddział porucznika Stefana Bembińskiego, pseudonim „Harnaś”, liczący kilkadziesiąt osób.

Perfekcyjnie zaplanowana i przeprowadzona przez siły zgrupowania poakowskich oddziałów partyzanckich akcja, uniemożliwiła skuteczną reakcję wojska, milicji, Urzędu Bezpieczeństwa i sił sowieckich. Rozbicie więzienia w Kielcach było najgłośniejszą i jedną z najważniejszych operacji polskiego podziemia niepodległościowego po II wojnie światowej.

Więźniom Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Kielcach groziły ciężkie represje, wyroki śmierci albo wywiezienie w głąb Związku Radzieckiego. Funkcjonariusze UB i NKWD poddawali ich torturom, wykonywali też wyroki śmierci. Osadzonymi byli głównie żołnierze Armii Krajowej i przeciwnicy ustroju komunistycznego.

Operacja rozbicia kieleckiego więzienia trwała cztery godziny. W 2005 roku Antoni Heda wspominał, że inspiracją do przeprowadzenia akcji były informacje o losie aresztowanych i ich rodzin, torturowanych przez ubecję i NKWD. 

- Kiedy już widziałem sytuację w kieleckim więzieniu, jakie zbrodnie tam się odbywają, dokonywane przez Urząd Bezpieczeństwa i wojewodę - kolaboranta niemieckiego, to zdecydowałem o uderzeniu na więzienie - mówił.

Akcja zakończyła się powodzeniem, między innymi dzięki strategii dowodzącego nią kapitana Antoniego Hedy. Pod pozorem walk, partyzanci wywabili z Kielc część oddziałów UB i NKWD, po czym zajęli strategiczne punkty w mieście.

W czasie działań zginął jeden z partyzantów, a dowódca „Szary” został ranny w nogę, odłamkiem miny użytej do wysadzenia bramy więziennej.

Po akcji w Kielcach „Szary” zaprzestał działalności konspiracyjnej. Aresztowany w 1948 roku, dostał cztery wyroki śmierci. Ocalił życie dzięki interwencji byłych oficerów AL, którzy współdziałali z nim w czasie wojny. Wyszedł na wolność w 1956 roku, na mocy amnestii. Przez wiele lat był doradcą prymasa Stefana Wyszyńskiego. Związał się z NSZZ „Solidarność”, był przewodniczącym Niezależnego Związku Kombatantów przy związku. Zmarł 14 lutego 2008 roku w Warszawie, w wieku 91 lat. Został pochowany w Podkowie Leśnej.

Antoni Heda w 1990 roku doprowadził do zjednoczenia około 30 organizacji kombatanckich w Światową Federację Polskich Kombatantów i objął funkcję jej prezesa.

Za zasługi wojenne został uhonorowany wieloma odznaczeniami, w tym dwukrotnie Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. W 1990 roku został awansowany do stopnia pułkownika, a w 2006 - generała brygady. Pośmiertnie nadano mu Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Kieleckie więzienie funkcjonowało do lat 70. XX wieku, kiedy zostało przeniesione do nowego budynku na Piaskach. Obecnie na Wzgórzu Zamkowym mieści się Muzeum - Pomnik Historii Więzienia Kieleckiego lat 1939-56. Ekspozycja obejmuje między innymi celę straceń i pomieszczenia, w których przetrzymywano osadzonych.

adv adv
Wiadomości
Reklama